Τι ξέρουμε για τα ... διατροφικά συμπληρώματα ...;


Ο Θεραπευτής

Διατροφικά συμπληρώματα

Τι είναι διατροφικό συμπλήρωμα;

Παραδοσιακά, ο ορισμός του τροφικού συμπληρώματος αναφέρεται σε προϊόντα που παρασκευάζονται από μία ή περισσότερες φυσικές θρεπτικές ουσίες, όπως βιταμίνες, άλατα και πρωτεΐνες.

Ο σύγχρονος όμως ορισμός περιλαμβάνει κάθε προϊόν, με μερικές μόνο εξαιρέσεις, που προορίζεται για βρώση ως συμπλήρωμα της διατροφής. Επομένως συμπεριλαμβάνονται βιταμίνες, άλατα, βότανα και φυτικής προέλευσης ουσίες, αμινοξέα, καθώς και μεταβολίτες, συμπυκνώσεις ή προϊόντα εκχύλισης αυτών των ουσιών.

Τα διατροφικά συμπληρώματα διατίθενται σε πλήθος διαφορετικών μορφών, όπως χάπια, κάψουλες, σκόνες, σιρόπια, ενώ πωλούνται σε πολλά και διάφορα καταστήματα, όπως σούπερ μάρκετ, φαρμακεία κ.λπ., ακόμη και ταχυδρομικώς μέσω τηλεόρασης ραδιοφώνου, Internet κ.λπ.

Κυριαρχεί γενικά η άποψη ότι τα διατροφικά συμπληρώματα δεν είναι φάρμακα. Όμως, φάρμακα που έχουν φυτική προέλευση χρησιμοποιούνται στην ιατρική πράξη από πολύ παλιά, τόσο για διάγνωση όσο και για θεραπεία ή πρόληψη νόσων.

Πριν κυκλοφορήσουν όμως τα φάρμακα, υποβάλλονται σε κλινικές μελέτες, από τις οποίες προσδιορίζονται η δραστικότητα, η ασφάλεια, οι πιθανές αλληλοεπιδράσεις με άλλα φάρμακα, η ιδανική δοσολογία κ.λπ., και στη συνέχεια παίρνουν την έγκριση κυκλοφορίας. Δεν υπάρχει όμως ο ίδιος μηχανισμός ελέγχου για τα διατροφικά συμπληρώματα.

Επομένως, εάν ένα προϊόν πωλείται ως διατροφικό συμπλήρωμα και διατρανώνει στην ετικέτα του ότι πρόκειται για την καινούρια θεραπεία μιας συγκεκριμένης πάθησης ή νοσηρής κατάστασης, τότε θα πρέπει να θεωρηθεί ως ένα μη ελεγμένο, παράνομο φάρμακο. Επίσης, τα διατροφικά συμπληρώματα δεν μπορούν σε καμία περίπτωση να αντικαταστάσουν την καθημερινή φυσιολογική διατροφή, αφού είναι βέβαιο ότι δεν μπορούν να παρέχουν όλα τα γνωστά, ίσως και μη γνωστά, οφέλη της συνήθους διατροφής.

Είναι ασφαλή τα διατροφικά συμπληρώματα;

Όπως ισχύει για όλα τα τρόφιμα, έτσι και για τα διατροφικά συμπληρώματα οι βιομηχανίες παρασκευής τους πρέπει να εγγυηθούν ότι είναι ασφαλή, ώστε να επιτραπεί η κυκλοφορία τους. Όμως, για τα διατροφικά συμπληρώματα δεν είναι απαραίτητο να δοθούν πληροφορίες σε κάποιον ελεγκτικό οργανισμό, π.χ., στον ΕΟΦ, για να διατεθούν στην αγορά. Επομένως, θεωρούνται ασφαλή, εάν δεν προκαλούν κίνδυνο εμφάνισης κάποιας διαταραχής στον ανθρώπινο οργανισμό, εφόσον βέβαια λαμβάνονται σύμφωνα με την υποδεικνυόμενη δοσολογία.

Παρ' όλα αυτά, στις ΗΠΑ ο υπεύθυνος οργανισμός ελέγχου φαρμάκων και τροφίμων (FDA), τον Ιούνιο του 1997, απαίτησε να μειωθεί η περιεκτικότητα των διατροφικών συμπληρωμάτων σε εφεδρίνη και να πληροφορούνται οι καταναλωτές, τουλάχιστον από την ετικέτα του προϊόντος και το εσώκλειστο φυλλάδιο, για τους κινδύνους στην υγεία που σχετίζονται με την ύπαρξη αυτής της ουσίας, όπως η επίδρασή της στην αρτηριακή πίεση, η πρόκληση καρδιακού και εγκεφαλικού επεισοδίου, ηπατίτιδας, επιληψίας, ψύχωσης, ακόμη και θανάτου.

Επίσης, την ίδια χρονιά, το FDA απαγόρευσε την κυκλοφορία διατροφικών συμπληρωμάτων που περιέχουν τη φυτικής προέλευσης ουσία Digitalis Lanata (δακτυλίτις), με αφορμή το θάνατο μιας γυναίκας από πλήρη κολποκοιλιακό αποκλεισμό του καρδιακού ερεθίσματος, η οποία λάμβανε διατροφικό συμπλήρωμα που περιείχε αυτήν τη φαρμακολογικά δραστική ουσία.

Ανεξάρτητα από τις αποφάσεις του FDA, στις ΗΠΑ κάθε πολιτεία έχει τη δικαιοδοσία να αποσύρει από την κυκλοφορία διατροφικά συμπληρώματα που πιθανόν εγκυμονούν κινδύνους για τη δημόσια υγεία. Έτσι, για παράδειγμα, η Πολιτεία της Φλόριντα απέσυρε από την κυκλοφορία όλα τα σκευάσματα που περιείχαν την ουσία εφεδρίνη. Το εκπληκτικό είναι ότι το 90% των διατροφικών συμπληρωμάτων στις ΗΠΑ περιέχει την εφεδρίνη, η οποία έχει φαρμακολογικές δράσεις στον ανθρώπινο οργανισμό.

Διαβάζοντας τις "Ενδείξεις" στην ετικέτα

Οι ενδείξεις για τα οφέλη από τα διατροφικά συμπληρώματα, τα οποία προσελκύουν συνεχώς αγοραστές, εξακολουθούν να αμφισβητούνται. Οι κατασκευάστριες εταιρείες συχνά στηρίζονται σε αυτές για να προωθούν τις πωλήσεις τους, οι καταναλωτές όμως διερωτώνται εάν πρέπει να τις εμπιστεύονται.

Έτσι, ακολουθώντας κάποιους κανόνες, τα διατροφικά συμπληρώματα θα πρέπει να αναγράφουν στην ετικέτα τους τα στοιχεία που περιέχουν και τη σχέση τους με διάφορες παθολογικές καταστάσεις. Για παράδειγμα, ένα συμπλήρωμα που περιέχει τουλάχιστον 200mg ασβεστίου ανά χάπι ή κάψουλα, μπορεί να φέρει την ένδειξη υψηλής περιεκτικότητας σε ασβέστιο ή ένα συμπλήρωμα που περιέχει τουλάχιστον 12mg ανά χάπι βιταμίνη C, μπορεί να αναγράφει στην ετικέτα του "πολύ καλή πηγή βιταμίνης C".

Εάν το διατροφικό συμπλήρωμα είναι κατάλληλο για κάποια νόσο, το FDA επιτρέπει την αναγραφή τέτοιας ένδειξης, μόνο εφόσον έχει βασιστεί σε επιστημονική τεκμηρίωση. Το γεγονός αυτό δίνει το δικαίωμα σε μερικά διατροφικά συμπληρώματα να αναγράφουν ενδείξεις για διάφορες παθήσεις. Η βιταμίνη φυλλικό οξύ, για παράδειγμα, σχετίζεται με το μειωμένο κίνδυνο εμφάνισης διαταραχών στο κεντρικό νευρικό σωλήνα του εμβρύου στην εγκυμοσύνη. Το ασβέστιο μειώνει τον κίνδυνο εμφάνισης οστεοπόρωσης. Οι κόκκοι φλοιού psyllium τις στεφανιαίες νόσους, επειδή ελαττώνουν τη χοληστερίνη. Όλα αυτά εφόσον το διατροφικό συμπλήρωμα εμπεριέχει ικανή ποσότητα φυλλικού οξέος, ασβεστίου και psyllium αντίστοιχα.

Όταν υπάρχουν ενδείξεις για συμπληρωματικό εμπλουτισμό της διατροφής, θα πρέπει να περιγράφονται οι συσχετισμοί μεταξύ κάποιου στοιχείου με τις παθολογικές καταστάσεις που θα δημιουργηθούν, εάν αυτό λείπει από την καθημερινή διατροφή. Για παράδειγμα, η ετικέτα ενός διατροφικού συμπληρώματος που περιέχει βιταμίνη C, θα μπορούσε να αναγράφει ότι προλαμβάνει το σκορβούτο. Τότε, όμως, θα πρέπει να αναφέρει η ετικέτα και το ποσοστό του γενικού πληθυσμού που πάσχει από σκορβούτο.

Επίσης, στις ενδείξεις ενός διατροφικού συμπληρώματος, μπορούν να αναφέρονται οι επιπλέον επιδράσεις στο ανθρώπινο σώμα, τόσο από πλευράς δομικής όσο και από λειτουργικής, συμπεριλαμβανομένου και του συνολικού αισθήματος της ευεξίας του ατόμου. Για παράδειγμα: το ασβέστιο φτιάχνει γερά κόκαλα, τα αντιοξειδωτικά διατηρούν την ακεραιότητα των κυττάρων ή οι φυτικές ίνες ομαλοποιούν την κινητικότητα του παχέος εντέρου. Στις ΗΠΑ, οι βιομηχανίες μπορούν να αναγράφουν αυτές τις τελευταίες ενδείξεις χωρίς άδεια από το FDA, αρκεί όμως αυτές να τεκμηριώνονται από την επιστημονική βιβλιογραφία και επιπλέον, όπως συμβαίνει με όλες τις ενδείξεις της ετικέτας, θα πρέπει να είναι αληθινές και όχι παραπλανητικές, εφόσον δεν έχουν εκτιμηθεί από κάποιον ελεγκτικό οργανισμό. Επίσης, εάν μία αναγραφόμενη ένδειξη προάγει το διατροφικό συμπλήρωμα σε φάρμακο, τότε ο ελεγκτικός οργανισμός (π.χ., το FDA στις ΗΠΑ) μπορεί και πρέπει να επιβάλλει στην κατασκευάστρια εταιρεία να αλλάξει ή να διαγράψει αυτή την ένδειξη από την ετικέτα και το εσώκλειστο φυλλάδιο

Επειδή πολλές φορές, η διαχωριστική γραμμή των διαφόρων ενδείξεων είναι δυσδιάκριτη, το FDA στις ΗΠΑ καθόρισε ότι πρέπει να γίνεται προσδιορισμός:
1. της ονοματολογίας της ειδικής πάθησης ή της κατηγορίας τον παθήσεων,
2. της χρήσης επιστημονικής λαϊκής ορολογίας για περιγραφή της δράσης του προϊόντος σε ένα ή περισσότερα συμπτώματα, που αναγνωρίζονται και θεωρούνται από τους γιατρούς κα τους καταναλωτές ως χαρακτηριστικά μιας ειδικής νόσου ή ενός αριθμού διαφορετικών νόσων,
3. του ονόματος του προϊόντος.

Επίσης πρέπει να περιλαμβάνονται:
1. έκθεση σχετικά με την επεξεργασία του προϊόντος,
2. υπόμνημα σχετικό με την αναφερόμενη πάθηση,
3. οι λέξεις "νόσος" ή "πάθηση",
4. σκίτσα, σύμβολα ή εικόνες,
5. αναφορές ότι το προϊόν δεν μπορεί να αντικαταστήσει μία δεδομένη θεραπεία, π.χ., ένα φάρμακο. θα πρέπει το αγοραστικό κοινό να ενημερωθεί, ώστε, εάν βρίσκει στα ράφια κάποιο διατροφικό συμπλήρωμα που στην ετικέτα του θα αναγράφει ή ακόμα θα υπονοεί ότι μπορεί να βοηθήσει στη διάγνωση, θεραπεία ή πρόληψη μιας νόσου, όπως, π.χ., ο καρκίνος ή οι αρθρίτιδες, να το αντιμετωπίζει ως ένα προϊόν που παράνομα εμπορεύεται ως φάρμακο και του οποίου επιπλέον δεν έχουν ελεγχθεί η δραστικότητα και η ασφάλεια, όπως συμβαίνει με τα φάρμακα. Ήδη έχουν ληφθεί δραστικά μέτρα στις ΗΠΑ εναντίον εταιρειών, που διαφήμισαν διατροφικά συμπληρώματα δίνοντας λανθασμένες και παραπλανητικές πληροφορίες. Για παράδειγμα, είναι εσφαλμένη η ένδειξη ότι το χρώμιο βοηθά στην απώλεια βάρους και στη θεραπεία της υπερχοληστεριναιμίας.

Προϊόντα-απάτη

Οι καταναλωτές θα πρέπει να προφυλαχθούν από προϊόντα που κυκλοφορούν στην αγορά και δεν επιτυγχάνουν όσα ισχυρίζεται η διαφήμισή τους ή δεν περιέχουν όλα αυτά που γράφουν ότι περιέχουν. Το μικρότερο κακό που κάνουν τα προϊόντα-απάτη είναι να οδηγούν τους αγοραστές τους σε σπατάλη χρήματος, ενώ μπορούν ακόμη να προκαλέσουν κάποια επιβλαβή κατάσταση στην υγεία των καταναλωτών. Ία διατροφικά συμπληρώματα-απάτη μπορούν συχνά να αναγνωριστούν από την ετικέτα τους, τη διαφήμισή τους ή από τη συνοδευτική τους βιβλιογραφία.

Μερικές πιθανές ενδείξεις ότι είναι απατηλά μπορούν να εξαχθούν από:

1. Τη φήμη πως πρόκειται για μία νέα μυστική ακόμη θεραπεία, η οποία περιγράφεται με τους όρους "μαγικό", "μαγική θεραπεία", "νέα αποκάλυψη" και "επαναστατική θεραπεία". Εάν το προϊόν ήταν πράγματι κατάλληλο για τη θεραπεία μιας νόσου, θα ήταν ευρέως διαδεδομένο και θα χρησιμοποιούταν από τους γιατρούς,

2. Τη χρήση ιατρικοφανών διατυπώσεων για την περιγραφή του, όπως "αποτοξινωμένο", "κεκαθαρμένο" και "αυξάνει τα ενεργειακά αποθέματα". Αυτοί οι χαρακτηρισμοί είναι δύσκολο να ελεγχθούν τεχνικά, γεγονός που καθιστά την κατάχρήσή τους ευκολότερη.

3. Ισχυρισμούς ότι το προϊόν μπορεί να βοηθήσει στη θεραπεία ενός μεγάλου πλήθους ασθενειών, μη σχετιζομένων μεταξύ τους. Κανένα φάρμακο και πολύ περισσότερο κανένα διατροφικό συμπλήρωμα δεν μπορεί να το πετύχει αυτό.

4. Ισχυρισμούς ότι το προϊόν στηρίζεται σε επιστημονικές μελέτες, χωρίς να συνοδεύεται από κατάλογο αυτών των μελετών. Ακόμη και εάν υπάρχει λίστα βιβλιογραφικών παραπομπών, δεν μπορεί κανείς να τις εμπιστευτεί. Οι μελέτες αυτές είναι συνήθως προβληματικές στο σχεδιασμό τους ή άσχετες γενικά με το θέμα.

5. Ισχυρισμούς ότι το προϊόν ωφελεί χωρίς να έχει καμία παρενέργεια. Κάθε προϊόν που θα μπορούσε να έχει ωφέλιμη επίδραση στην υγεία, θα μπορούσε επίσης να προκαλέσει και ανεπιθύμητες ενέργειες.

6. Αμεσες ή έμμεσες υπόνοιες ή κατηγορίες ότι ο ιατρικός κόσμος, οι φαρμακοβιομηχανίες, αλλά και οι κυβερνήσεις αποκρύπτουν την πληροφόρηση για τη νέα δραστική θεραπεία. Το γεγονός αυτό μπορεί να ακούγεται παράλογο, αλλά υπάρχει εξήγηση γιατί υφίσταται, με βάση το γεγονός ότι πολύς κόσμος χρησιμοποιεί θεραπείες από τις οποίες ωφελήθηκε ο γείτονας ή ο γνωστός του, δείχνοντας μεγαλύτερη εμπιστοσύνη σε αυτούς παρά στο γιατρό του.

Οι καταναλωτές θα πρέπει να προστατεύουν τους εαυτούς τους και από οικονομικής πλευράς. Η πρακτική, στην οποία αντικαθιστώνται μερικά ή τα περισσότερα στοιχεία ενός προϊόντος με άλλα υποδεέστερης σημασίας, αλλά και φθηνότερου οικονομικού κόστους, θα πρέπει να γίνει γνωστή στους αγοραστές.

Εάν λοιπόν ένα προϊόν είναι σημαντικά φθηνότερο από τα αντίστοιχα της κατηγορίας του, τότε σίγουρα δεν είναι αυτό που υποστηρίζει ότι είναι.

Ποιότητα προϊόντος
Η συμπίεση του κόστους παραγωγής δεν συμβαίνει μόνο στο στα διατροφικά συμπληρώματα, αλλά και σε πλήθος άλλων προϊόντων. Το γεγονός αυτό μπορεί να προκαλέσει προβλήματα στην τελική ποιότητα του προϊόντος. Έτσι, στις ΗΠΑ, το FDA εντόπισε προβλήματα σε μερικές βιομηχανίες που αγόραζαν ως πρώτη ύλη φυτά, βότανα και άλλα συστατικά, χωρίς προηγουμένως αυτά να έχουν υποβληθεί σε ποιοτικό έλεγχο, όπως, π.χ., εάν είναι ελεύθερα προσμείξεων. Για προστατευθεί λοιπόν το καταναλωτικό κοινό πρέπει:

1. Να αναζητεί συστατικά στο προϊόν, που, για να εμπεριέχονται, υποχρεωτικά πρέπει να έχουν ακολουθηθεί κάποιοι κανόνες.
2. Να αντιληφθεί ότι στην πραγματικότητα ο όρος "φυσικό προϊόν" δεν εγγυάται ότι είναι και ασφαλές. Σκεφθείτε τη δηλητηρίαση από μανιτάρια, που είναι φυτικά, φυσικά προϊόντα.
3. Να προσέχει το όνομα της παραγωγού εταιρείας. Σε πολλά κράτη υπάρχουν χαμηλές προδιαγραφές ελέγχου και επομένως τα προϊόντα τους θα πρέπει να αποφεύγονται.
4. Για οποιαδήποτε απορία ή ερωτηματικό, να απευθυνθεί απευθείας στην παραγωγό εταιρεία για περισσότερες πληροφορίες.

Τα διατροφικά συμπληρώματα σήμερα

Κατ' αρχάς θα πρέπει να διερευνηθεί εάν και κατά πόσο οι καταναλωτές θέλουν και μπορούν να αξιολογούν τις πληροφορίες που τους παρέχονται από την ετικέτα του διατροφικού συμπληρώματος. Επίσης, πρέπει να πραγματοποιηθούν μελέτες, για να προσδιοριστεί η σχέση μεταξύ διατροφικών συμπληρωμάτων και διατήρησης της υγείας ή της πρόληψης παθήσεων.

Επίσης, οι ελεγκτικοί οργανισμοί πρέπει άμεσα να αποφανθούν για την ασφάλεια των προϊόντων αυτών, αλλά και να καθορίσουν κανόνες για οδηγίες χρήσεως. Αν και πάρα πολλά θέματα παραμένουν ακόμη άγνωστα, όσον αφορά, π.χ., στα οφέλη υγείας ή στους πιθανούς κινδύνους από τη χρήση τους, το αναμφισβήτητο γεγονός είναι ένα: υπάρχει τεράστιο πλήθος τέτοιων προϊόντων στη διάθεση των καταναλωτών και αυτοί, εάν αποφασίσουν να αγοράσουν κάποιο από αυτά, θα πρέπει να το επιλέξουν με μεγάλη προσοχή, αφού είναι βέβαιοι ότι έχουν την απαιτούμενη πληροφόρηση και συμβουλευόμενοι πάντοτε το γιατρό τους.

Η πλειονότητα των βιομηχανιών παραγωγής διατροφικών συμπληρωμάτων είναι φερέγγυα και υπεύθυνη. Όμως, όπως για όλα τα αγαθά στην αγορά, ο καταναλωτής θα πρέπει να είναι διορατικός, γιατί είναι και αυτός υπεύθυνος για την επιλογή του όσο και η πολιτεία που οφείλει να τον προστατεύει. Είναι χρήσιμο, αν όχι απαραίτητο, πριν ξεκινήσει κανείς τη λήψη οποιουδήποτε συμπληρώματος διατροφής, να συνεννοηθεί με το γιατρό του, ιδιαίτερα κάποιες κατηγορίες ατόμων όπως έγκυες, θηλάζουσες, άτομα τρίτης ηλικίας, άτομα κάτω των 18 χρόνων, χρονίως πάσχοντες ή λαμβάνοντες για μεγάλο διάστημα φάρμακα.

Πηγές: health.in.gr

Δημοφιλείς αναρτήσεις