Άρθρο: Τα βιολογικά τρόφιμα ... αξίζουν όσο ... κοστίζουν ...!;


Ο Θεραπευτής

Οι διαµάχες γύρω από τα µεταλλαγµένα, τα αλλεπάλληλα σκάνδαλα µε τις «διοξίνες», η νόσος των «τρελών αγελάδων» και η αλόγιστη χρήση φυτοφαρµάκων, έχουν στρέψει την προσοχή µας στα βιολογικά προϊόντα, παρότι αυτά είναι πιο ακριβά από τα συµβατικά. Η καχυποψία ωστόσο παραµένει. Είναι όντως πιο ασφαλή; Είναι πιο θρεπτικά; Πόσο αυστηροί είναι οι έλεγχοι που πιστοποιούν την αυθεντικότητά τους; Αξίζουν τα λεφτά τους;

Πάνω από το 50% των καταναλωτών στρέφονται στα βιολογικά προϊόντα, σύµφωνα τουλάχιστον µε τα αποτελέσµατα της ετήσιας έρευνας του Εργαστηρίου Μάρκετινγκ του Οικονοµικού Πανεπιστηµίου Αθηνών (A.LA.R.M.) και του Κέντρου Αειφορίας (CSE).

Παρότι ο οικογενειακός προϋπολογισµός έχει περικοπεί δραµατικά, λόγω της οικονοµικής κρίσης, πλήθος καταναλωτών δείχνει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τα βιολογικά προϊόντα, καθώς θεωρεί πως έτσι διασφαλίζει την υγεία του ενώ, παράλληλα, συµβάλλει στη σωτηρία του ταλανιζόµενου πλανήτη.

Στη βιολογική καλλιέργεια απαγορεύεται η χρήση χηµικών λιπασµάτων, εντοµοκτόνων και ορµονών, ενώ χρησιµοποιούνται φυσικά υλικά, όπως φυτικά υπολείµµατα και κοπριά. Αντίστοιχα, στην κτηνοτροφία, η διατροφή των ζώων βασίζεται αποκλειστικά σε βιολογικές ζωοτροφές, ενώ απαγορεύεται η χρήση ορµονών και αντιβιοτικών. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στις συνθήκες διαβίωσης των ζώων, καθώς προβλέπεται η πρόσβασή τους σε βοσκοτόπους και δεν επιτρέπεται ο συνωστισµός τους σε περιορισµένους στάβλους. Τα βιολογικά τρόφιµα, µε τη σειρά τους, παράγονται από βιολογικά συστατικά, χωρίς την προσθήκη συντηρητικών, χρωστικών και ενισχυτικών γεύσης.

Ωστόσο, για να χαρακτηριστεί ένα προϊόν βιολογικό, θα πρέπει στο κοπάδι ή στο συµβατικό αγρόκτηµα να εφαρµοστεί η µέθοδος βιολογικής καλλιέργειας ή εκτροφής, πολύ πριν το τελικό προϊόν φτάσει στο τραπέζι του καταναλωτή. Το διάστηµα αυτό – που φτάνει και τα τρία χρόνια για τα κηπευτικά- κρίνεται απαραίτητο, ώστε το χωράφι ή το ζώο να «απαλλαχθεί» από υπολείµµατα φυτοφαρµάκων, χηµικών και αντιβιοτικών.

Δυστυχώς, στην ερώτηση αν τα βιολογικά προϊόντα είναι απόλυτα ασφαλή, δεν µπορούµε να δώσουµε σαφή θετική απάντηση. Στα παραπάνω παρουσιάζεται µειωµένη συγκέντρωση νιτρωδών αλάτων σε σχέση µε τα συµβατικά (κυρίως στα φυλλώδη λαχανικά, όπως το σπανάκι και το µαρούλι) καθώς και µειωµένη συγκέντρωση αγροχηµικών. Όµως, ένας άλλος κίνδυνος ελλοχεύει, «οι βιολογικές τροφές είναι πιο επιδεκτικές σε µολύνσεις από παθογόνους µικροοργανισµούς, ενώ εντοπίζεται συσσώρευση φυσικών τοξινών στα φρούτα και τα λαχανικά, στην προσπάθειά τους να αµυνθούν απέναντι στα διάφορα ζιζάνια».

Παρόµοιο βαθµό επικινδυνότητας για προσβολή από παθογόνους µικροοργανισµούς και σχηµατισµό τοξινών, παρουσιάζουν τα συµβατικά και βιολογικά τρόφιµα υψηλού κινδύνου (κοτόπουλο, αλιευτικά προϊόντα, µη παστεριωµένο γάλα κ.ά.). Ανεξάρτητα από το αν η µέθοδος εκτροφής είναι συµβατική ή βιολογική, και στις δυο περιπτώσεις ελλοχεύει ο κίνδυνος προσβολής από παθογόνους µικροοργανισµούς (και ιδιαίτερα από Salmonella). Σε αυτά τα προϊόντα, η σηµαντικότερη παράµετρος είναι η σωστή διαχείριση των προϊόντων, ώστε στο τέλος να καταναλώσουµε ένα ασφαλές τρόφιµο.

Διατροφική αξία και περιβάλλον

«Μέχρι στιγµής υπάρχουν λίγες καλά σχεδιασµένες επιστηµονικές έρευνες, οι οποίες συγκρίνουν τη διατροφική αξία ανάµεσα στα φρούτα και τα λαχανικά που παράγονται µε βιολογικό τρόπο και στα αντίστοιχα συµβατικά», επισηµαίνεται από διατροφολόγους.

Ωστόσο, φαίνεται πως οι βιολογικές πατάτες και τα φυλλώδη λαχανικά παρουσιάζουν υψηλότερη συγκέντρωση βιταµίνης C, από τα αντίστοιχα συµβατικά. Επιπλέον, κάποια φρούτα και λαχανικά που έχουν καλλιεργηθεί µε βιολογικές µεθόδους, είναι πλουσιότερα σε ασβέστιο, µαγνήσιο, σίδηρο και χρώµιο, ενώ παρουσιάζουν αυξηµένη συγκέντρωση αντιοξειδωτικών συστατικών. Tο λυκοπένιο στη ντοµάτα, οι πολυφαινόλες στις πατάτες, οι φλαβονόλες στα µήλα, η ρεσβερατόλη στο κόκκινο κρασί, το ελλαγικό οξύ στις φράουλες και η κουερσετίνη στα κρεµµύδια, αποτελούν αντιοξειδωτικά συστατικά που παρουσιάζονται αυξηµένα στα βιολογικά προϊόντα.

Σε αντίθεση µε την διατροφική υπεροχή των βιολογικών φρούτων και λαχανικών, έναντι των αντίστοιχων συµβατικών, το γάλα και τα κτηνοτροφικά προϊόντα δεν φαίνεται να παρουσιάζουν διαφοροποιήσεις, καθώς και στα δύο εντοπίζονται τα ίδια ακριβώς θρεπτικά συστατικά.

Συχνά, η επιλογή βιολογικών προϊόντων συµβαδίζει µε µια γενικότερη στροφή προς την οικολογία. Πράγµατι, η βιολογική γεωργία χρησιµοποιεί µεθόδους που στοχεύουν στην προστασία του αγρο-οικοσύστηµατος, στη διατήρηση της βιοποικιλότητας και στην µακροπρόθεσµη αύξηση της γονιµότητας του εδάφους, µέσω της αµειψισποράς, δηλαδή της εναλλαγής καλλιεργειών στο ίδιο χωράφι. Επιπλέον, η απαγόρευση χρήσης ανόργανων λιπασµάτων και φυτοφαρµάκων, οδηγεί στην προστασία του ήδη επιβαρυµένου, από τη συµβατική γεωργία, υδροφόρου ορίζοντα.

Φιλικές προς το περιβάλλον είναι και οι µέθοδοι που χρησιµοποιούνται στη βιολογική κτηνοτροφία, καθώς δίνεται έµφαση στην εκτροφή των ζώων, στις συνθήκες διαβίωσής τους (πρόσβαση σε υπαίθριους χώρους βοσκής), ενώ κάθε µονάδα εκµεταλλεύεται τις απεκκρίσεις τους, ως φυσικά λιπάσµατα.

Κόστος

Παρότι τα βιολογικά προϊόντα κερδίζουν χρόνο µε το χρόνο την εµπιστοσύνη του κοινού, εξακολουθούν να είναι κατά µέσον όρο 30% ακριβότερα από τα συµβατικά. Σε µια εποχή ωστόσο, που η οικονοµική κρίση βαραίνει στις πλάτες του καταναλωτή, το ζητούµενο είναι αν η υψηλή τιµή τους δικαιολογείται και αν αξίζει τον κόπο. Το υψηλό κόστος παραγωγής των βιολογικών γεωργικών, αλλά και κτηνοτροφικών αγαθών, το γεγονός ότι επιβαρύνονται από το κόστος των ελέγχων και της πιστοποίησης, οι µειωµένες αποδόσεις των καλλιεργειών, καθώς και η µικρή προσφορά σε σχέση µε τη ζήτηση είναι κάποιοι από τους παράγοντες που δικαιολογούν τις «τσουχτερές» τιµές τους.

Ωστόσο, ποσοστό 70% των βιολογικών προϊόντων που φτάνουν στο τραπέζι µας εισάγεται από χώρες του Τρίτου Κόσµου. Αυτά τα βιολογικά απαντώνται συνήθως στα ράφια των σούπερ- µάρκετ, που έχουν πάγια επιδίωξη να προσφέρουν τρόφιµα σε σχετικά χαµηλές τιµές. Το βέβαιο είναι πως, αν υποστηρίξουµε τους εγχώριους βιοκαλλιεργητές και κτηνοτρόφους, το κόστος των βιολογικών – ακολουθώντας τους νόµους της αγοράς – µεσοπρόθεσµα θα µειωθεί. Επιδιώκοντας να καταναλώνουµε φθηνότερα εισαγόµενα βιολογικά προϊόντα, «καταδικάζουµε» τα ελληνικά βιολογικά να παραµένουν ακριβότερα…

Αµφιβολίες και έλεγχοι

Σίγουρα τα πλεονεκτήµατα είναι πολλά, ωστόσο συχνά επισκιάζονται από την καχυποψία µερίδας καταναλωτών. Πολλοί θεωρούν πως τα βιολογικά προϊόντα δεν ελέγχονται επαρκώς, µολύνονται από τα γύρω συµβατικά χωράφια και τελικά, δεν είναι τόσο «καθαρά», όσο παρουσιάζονται.

Ωστόσο, βιολογικά θεωρούνται µόνο όσα προϊόντα- χύµα ή συσκευασµένα- φέρουν το σήµα ενός από τους έντεκα οργανισµούς πιστοποίησης της χώρας. Το σήµα αποδεικνύει πως, προτού φτάσει το προϊόν στα χέρια µας έχουν διενεργηθεί µια σειρά ελέγχων στο χωράφι, στο εργαστήριο και στο ράφι.

Οι έλεγχοι γίνονται τόσο στους απλούς παραγωγούς (στο έδαφος, στα ίδια τα φυτά, στις αποθήκες κτλ), όσο και στους µεταποιητές. Οι τελευταίοι, υποχρεούνται να προµηθεύονται βιολογικές πρώτες ύλες και να ακολουθούν αυστηρές οδηγίες σχετικά µε τη συσκευασία και τη διακίνηση του τελικού προϊόντος.

Μάλιστα, οι έλεγχοι που πραγµατοποιούνται, ιδιαίτερα στα κηπευτικά, µπορεί να είναι µέχρι και τέσσερις ετησίως, χωρίς να λείπουν και οι αιφνιδιαστικοί, τονίζεται από τον Οργανισµό Ελέγχου και Πιστοποίησης Βιολογικών Προϊόντων «ΔΗΩ».

Τα κρούσµατα παραβατικότητας πάντως που αφορούν στη χρήση φυτοφαρµάκων ή άλλων µη επιτρεπόµενων ουσιών, έχουν ελαχιστοποιηθεί τα τελευταία χρόνια. Αυτό συµβαίνει καθώς οι κυρώσεις για τους παραβάτες είναι αυστηρές. Ξεκινούν από την υποβίβαση σταδίου, κατά την οποία οι καλλιεργητές και εκτροφείς δεν µπορούν να πουλήσουν τα προϊόντα τους τουλάχιστον για ένα χρόνο και φτάνουν µέχρι και σε οριστική διαγραφή τους, για όσους δεν συµµορφώνονται. Ωστόσο, η κοινωνία των βιοκαλλιεργητών είναι κλειστή και όπως συµβαίνει σε όλες τις µικρές κοινωνίες, ο παραβάτης στιγµατίζεται, εποµένως πλήττεται οικονοµικά.

Eπιµολύνσεις

Μπορεί οι περισσότεροι βιοκαλλιεργητές να εµφανίζονται συνεπείς προς τις υποχρεώσεις τους και να ελέγχονται εξονυχιστικά, δεν ισχύει όµως το ίδιο και µε τα παρακείµενα, συµβατικά χωράφια. Το ζήτηµα της επιµόλυνσης παραµένει ένα από τα µεγαλύτερα προβλήµατα, ωστόσο υπάρχουν κάποιοι κανόνες ασφαλείας, τους οποίους εφαρµόζουν οι παραγωγοί.

Είναι αλήθεια πως παντού, πλην σπανίων εξαιρέσεων, οι βιολογικές καλλιέργειες συνορεύουν µε συµβατικές. Αν λοιπόν το διπλανό χωράφι είναι συµβατικό, ο παραγωγός οφείλει να τηρήσει κάποια ζώνη ασφαλείας. Αν για παράδειγµα, έχει δενδρώδη καλλιέργεια, οφείλει να κάνει ένα χρονικό διαχωρισµό ως προς τη συγκοµιδή. Να µαζεύει δηλαδή τους καρπούς των δέντρων που συνορεύουν µε το συµβατικό χωράφι διαφορετικές ηµέρες από ό,τι την υπόλοιπη σοδειά. Οι αµφισβητούµενοι καρποί είτε χρησιµοποιούνται για ίδια κατανάλωση από τον βιοκαλλιεργητή και την οικογένειά του, είτε αναλύονται περαιτέρω, προκειµένου να διαπιστωθεί αν έχουν επηρεαστεί ή όχι από τη διπλανή καλλιέργεια.

Πεδίο διαµάχης αποτελούν και όσα αγαθά βρίσκονται «υπό µετατροπή». Πρόκειται για προϊόντα αποκλειστικά φυτικής προέλευσης, τα οποία παράγονται σε «υπό µετατροπή στη βιολογική γεωργία» χωράφια, δηλαδή σε εκτάσεις που εφαρµόζονται οι αρχές της βιολογικής καλλιέργειας τουλάχιστον για ένα έτος, αλλά δεν έχουν περάσει ακόµη στο στάδιο του πλήρως βιολογικού.

Τα εν λόγω προϊόντα δεν φέρουν φυτοφάρµακα, πωλούνται φθηνότερα από τα βιολογικά, ενώ στην ετικέτα τους πρέπει απαραίτητα να αναγράφεται ολογράφως «υπό µετατροπή στη βιολογική γεωργία», χωρίς ωστόσο τα προϊόντα αυτά να φτάνουν την ποιότητα του πλήρως βιολογικού. Έχουν όμως εκφραστεί επιφυλάξεις σχετικά με τις αυξημένες πιθανότητες αυτών των τροφίμων να περιέχουν ποσοστά χηµικών ουσιών, σε σχέση µε τα αντίστοιχα βιολογικά τρίτου σταδίου.

Ετικέτες και έγγραφα

Στην ετικέτα των συσκευασµένων βιολογικών τροφίµων πρέπει να αναγράφεται:
•Ο κωδικός αριθµός και το λογότυπου του Φορέα Ελέγχου και Πιστοποίησης
•Το λογότυπο Βιολογικής Παραγωγής της Ευρωπαϊκής Ένωσης
•Η χώρα προέλευσης
•Το όνοµα ή η εµπορική επωνυµία του προϊόντος, η διεύθυνση του κατασκευαστή ή και του συσκευαστή
•Το όνοµα πώλησης του προϊόντος, η λίστα συστατικών, το βάρος, η ηµεροµηνία λήξης, η θρεπτική αξία και οι ιδιαίτερες συνθήκες διατήρησης και χρήσης του προϊόντος
•Το στάδιο πιστοποίησης του προϊόντος ολογράφως («Προϊόν Βιολογικής Γεωργίας» για όσα βρίσκονται στο πλήρες βιολογικό στάδιο και «Προϊόν υπό µετατροπή στη Βιολογική Γεωργία» για όσα βρίσκονται ακόµη σε µεταβατικό στάδιο).
•Τα µη τυποποιηµένα προϊόντα που πωλούνται σε βιολογικές λαϊκές ή καταστήµατα, πρέπει να διαθέτουν πιστοποιητικά σε ισχύ, στα οποία να φαίνεται:
•Ο Οργανισµός Ελέγχου και Πιστοποίησης
•Η επωνυµία, η διεύθυνση και ο κωδικός πιστοποίησης της επιχείρησης που διακινεί το προϊόν
•Τα πιστοποιηµένα είδη που διακινεί η επιχείρηση ή ο παραγωγός, τα οποία πρέπει να ταυτίζονται µε αυτά που υπάρχουν στον πάγκο ή στο κατάστηµα
•Το στάδιο πιστοποίησής τους
•Η περίοδος ισχύος του πιστοποιητικού

Αλήθειες και μύθοι

•Τα βιολογικά φρούτα και λαχανικά έχουν καλύτερη γεύση.ΑΛΗΘΕΙΑ. Οι ορµόνες που χρησιµοποιούνται στα συµβατικά τρόφιµα µε στόχο την αύξηση του όγκου του τελικού προϊόντος οδηγούν στην «αραίωση» της γεύσης και του αρώµατος των φρούτων και των λαχανικών. Αντίθετα, η µικρότερη περιεκτικότητα σε νερό των βιολογικών, συντελεί σε µια πλούσια γεύση. Το θέµα όµως είναι υποκειµενικό.

•Παραδοσιακό και βιολογικό είναι το ίδιο.ΜΥΘΟΣ. Συχνά, σε συσκευασίες προϊόντων αναγράφονται οι λέξεις «Παραδοσιακό», «Αγνό» ή «Φυσικό». Τα παραπάνω, αν δεν είναι πιστοποιηµένα από τους αρµόδιους οργανισµούς πιστοποίησης, δεν είναι σε καµία περίπτωση βιολογικά.

•Τα βιολογικά φρούτα και λαχανικά δεν χρειάζονται σχολαστικό πλύσιµο.ΜΥΘΟΣ. Τα βιολογικά φρούτα και λαχανικά µπορεί να είναι πιο ασφαλή σε σχέση µε τα συµβατικά, ωστόσο και για αυτά επιβάλλεται το καλό πλύσιµο, καθώς είναι πιο ευάλωτα στην προσβολή τους από παθογόνους µικροοργανισµούς.

•Τα βιολογικά φρούτα και λαχανικά χαλούν πιο γρήγορα.ΑΛΗΘΕΙΑ. Σε αντίθεση µε τα συµβατικά προϊόντα, που έχουν µεγαλύτερο χρόνο συντήρησης, τα βιολογικά είναι πιο ευπαθή, καθώς η διαδικασία ωρίµανσής τους γίνεται στους σωστούς χρόνους και δεν χρησιµοποιούνται χηµικά.

•Τα βιολογικά αγροτικά προϊόντα δεν είναι ποτέ οµοιόµορφα.ΜΥΘΟΣ. Συνήθως τα βιολογικά φρούτα και λαχανικά που πωλούνται απευθείας από τους παραγωγούς στις λαϊκές βιολογικών είναι ανοµοιόµορφα σε σχήµα και µέγεθος. Αντίθετα, τα συσκευασµένα λαχανικά που πωλούνται στο Super Market φαίνονται όλα ίδια. Αυτό συµβαίνει επειδή οι προµηθευτές των καταστηµάτων έχουν οργανωµένη παραγωγή, µε σωστή διαχείριση της σοδειάς και γραµµές διαλογής και συσκευασίας.

Σύγκριση τιµών σε συµβατικά και βιολογικά φρούτα και λαχανικά 

                                                             ΣΥΜΒΑΤΙΚΑ            ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ
  • Πορτοκάλια                                  0,35 €/κιλό             0, 98 €/κιλό
  • Μήλα                                           1,36 €/κιλό             2,34 €/κιλό
  • Μανταρίνια                                  0,87 €/κιλό             1,50 €/κιλό
  • Πατάτες                                       0,88 €/κιλό             1,55 €/κιλό
  • Ακτινίδια                                     1,40 €/κιλό             1,98  €/κιλό
  • Καρότα                                        0,50 €/κιλό             1,62 €/κιλό
  • Πιπεριές πράσινες                        2,40 €/κιλό              2,48 €/κιλό
  • Κουνουπίδι                                  1,15 €/κιλό              2,37 €/κιλό
  • Λάχανο                                        0,34 €/κιλό              0,98 €/κιλό
  • Μπρόκολο                                    1,48 €/κιλό              3,15 €/κιλό
Σηµείωση: Η καταγραφή των παραπάνω τιµών έγινε στις 21/02/2011 σε µεγάλο σούπερ µάρκετ των νοτίων προαστίων της Αθήνας.

Προσοχή

Τι πρέπει να προσέχουµε κατά την αγορά βιολογικών προϊόντων:
1.Τα τρόφιµα να είναι συσκευασµένα και να υπάρχει η ένδειξη ότι αποτελούν προϊόντα βιολογικής γεωργίας.
2.Τα βιολογικά προϊόντα δεν επιτρέπεται να πωλούνται χύµα, εκτός εάν αγοράζονται από το κτήµα του παραγωγού ή από λαϊκές βιοκαλλιεργητών.
3.Τα βιολογικά φρούτα και λαχανικά πρέπει να πωλούνται µόνο στην εποχή τους!
4.Τα παραδοσιακά προϊόντα δεν είναι πάντα βιολογικά, εκτός και αν υπάρχει η κατάλληλη ένδειξη.

Προσωπική μαρτυρία: Μια «παράξενη» ετικέτα…

Επισκεπτόµενος κατάστηµα µεγάλης αλυσίδας Super Market που θεωρείται πρωτοπόρος στο χώρο των συσκευασµένων βιολογικών προϊόντων, το µάτι µου έπεσε στην ετικέτα «Βιολογικό Προϊόν ΜΣ». Στο ίδιο ράφι και µε την ίδια τιµή, ήταν αναµεµειγµένες συσκευασίες µε και χωρίς την επισήµανση «ΜΣ».
Το προσωπικό δήλωσε άγνοια για τη σύντµηση κι έτσι απευθύνθηκα στον εµπορικό υπεύθυνο της αλυσίδας, για να ανακαλύψω πως πρόκειται για συντοµογραφία
του όρου «µεταβατικού σταδίου». Προσπάθησε δε να µε πείσει πως τα προϊόντα «υπό µετατροπή» (όπως είναι ο νέος όρος για το ΜΣ) δεν έχουν καµία διαφορά από τα πλήρους βιολογικής καλλιέργειας- τότε γιατί άραγε η Ευρωπαϊκή Ένωση προβαίνει στο διαχωρισµό αυτό; Υποστήριξε ακόµη πως η σύντµηση έγινε εκ παραδροµής και πως δεν επαρκούν οι ποσότητες προϊόντων πλήρους βιολογικής καλλιέργειας για να καλυφθούν όλες οι ανάγκες της αγοράς, οπότε συµπληρώνονται µε προϊόντα µεταβατικού σταδίου.
Απορρίπτοντας τη δικαιολογία της εσφαλµένης σύντµησης (την οποία εντόπισα σε πολλά διαφορετικά προϊόντα) και διερευνώντας το θέµα, πληροφορήθηκα πως η αναγραφή συντµηµένων όρων δεν επιτρέπεται από το νόµο, ενώ οι παραγωγοί των προϊόντων µεταβατικού σταδίου τα πωλούν φθηνότερα στα σηµεία πώλησης, την ώρα που στο ράφι φτάνουν «καµουφλαρισµένα» και αναµεµιγµένα µε τα πλήρως βιολογικά και στην ίδια τιµή.

Προφανώς και στα βιολογικά προϊόντα, ο σεβασµός προς τον καταναλωτή παραµένει το ζητούµενο…

Πηγές: kardiologika.blogspot.com (Δ. Ψυρρόπουλος)

Δημοφιλείς αναρτήσεις